11. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı Senaryo 6 Soruları ve Cevapları

Aşağıda iki antlaşmaya ilişkin bilgiler verilmiştir.

Belgrad Antlaşması'nın ardından 1740'ta Fransa'ya verilen kapitülasyonlar sürekli hâle getirildi.

a) İki antlaşmayı Osmanlı'nın kazanç ve kayıpları bakımından karşılaştırınız.

b) Belgrad Antlaşması'nın Osmanlı'nın 18. yüzyıldaki durumunu toparlama açısından önemini değerlendiriniz.

c) Fransa'nın aracılığı ile 1740 kapitülasyonları arasındaki ilişkiyi kurarak bu gelişmenin Osmanlı ekonomisi için uzun vadeli sonucunu yorumlayınız.

1683'teki II. Viyana Kuşatması'nın başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından Avusturya, Lehistan ve Venedik 1684'te Kutsal İttifak'ı kurdu; Rusya da sonradan bu ittifaka katıldı. Uzun savaşlar 1699 Karlofça Antlaşması ile sona erdi. Antlaşmaya göre:

a) Karlofça Antlaşması'nın Osmanlı Devleti'nin Avrupa'daki askerî ve siyasi konumuna etkisini değerlendiriniz.

b) Osmanlı'nın birden çok devletle aynı anda savaşmak zorunda kalmasının bu sonuçtaki rolünü açıklayınız.

c) Bu antlaşmanın Osmanlı yöneticilerini Avrupa'ya bakış açısı bakımından nasıl etkilemiş olabileceğini yorumlayınız.

1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı'nı sona erdiren Küçük Kaynarca Antlaşması'nın bazı maddeleri aşağıdadır.

I. Kırım Hanlığı bağımsız olacak, Kırım Müslümanları dinî bakımdan Osmanlı halifesine bağlı kalacaktır.

II. Rus ticaret gemileri Karadeniz ve Boğazlar'da serbestçe dolaşabilecektir.

III. Rusya, İstanbul'da bir kilise yapabilecek ve Osmanlı Devleti, Hristiyan tebaaya yönelik bazı güvenceler verecektir.

IV. Osmanlı Devleti Rusya'ya savaş tazminatı ödeyecektir.

a) I. maddenin önemini açıklayınız. Rusya'nın 1783'te Kırım'ı ilhak etmesini bu maddeyle ilişkilendiriniz.

b) II. maddenin Rusya ve Osmanlı açısından sonuçlarını değerlendiriniz.

c) III. maddenin ilerleyen dönemde Osmanlı iç işlerine nasıl etki edebileceğini yorumlayınız.

Lale Devri hakkında iki farklı değerlendirme aşağıdadır.

Değerlendirme A: Lale Devri; matbaa, tercüme faaliyetleri, kütüphaneler ve çiçek aşısı gibi gelişmelerle kültürel bir yenilik dönemidir.

Değerlendirme B: Lale Devri, sarayda ve seçkinler arasında lüks harcamaların arttığı, halkın geçim sıkıntısı çektiği bir dönemdir.

Bu dönem, 1730'da Patrona Halil İsyanı ile sona erdi. İsyan sonucunda Damat İbrahim Paşa öldürüldü, III. Ahmed tahttan indirildi ve I. Mahmud tahta çıktı.

a) A ve B değerlendirmelerinin dayandığı farklı bakış açılarını açıklayınız.

b) Patrona Halil İsyanı'nın nedenlerini toplumsal ve siyasi açıdan değerlendiriniz.

c) Bir tarihçinin Lale Devri'ni yalnızca A veya yalnızca B ile açıklamasının neden eksik olacağını yorumlayınız.

1718 Pasarofça Antlaşması'nın ardından Osmanlı'da 1730'a kadar süren dönem Lale Devri olarak adlandırılır. Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa bu dönemde savaştan çok barışa ve diplomasiye önem verdi. 1720-1721'de Yirmisekiz Mehmed Çelebi elçi olarak Paris'e gönderildi; döndüğünde Fransa'daki saray, bahçe, fabrika ve kurumları anlatan bir sefaretname yazdı.

a) Pasarofça Antlaşması'nı dikkate alarak Lale Devri'nde barış politikasının neden tercih edildiğini açıklayınız.

b) Paris'e elçi gönderilmesini Osmanlı'nın Avrupa'ya yaklaşımındaki değişim bakımından yorumlayınız.

c) Yirmisekiz Mehmed Çelebi'nin sefaretnamesinin devlet ve toplum hayatındaki yeniliklere olası etkisini tarihsel bağlamda değerlendiriniz.

İbrahim Müteferrika ve Said Efendi'nin girişimiyle İstanbul'da bir matbaa kuruldu. Şeyhülislamın fetvası ve padişahın izniyle dinî olmayan kitapların basılmasına izin verildi. Matbaada basılan ilk kitap 1729'da yayımlanan Vankulu Lügati'dir.

a) Matbaanın kurulmasının Lale Devri'ndeki yenilikçi yönelimle ilişkisini açıklayınız.

b) Basım izninin dinî olmayan kitaplarla sınırlandırılmasının nedenini dönemin toplumsal koşulları açısından yorumlayınız.

c) Matbaanın o dönemde bilgi üretimine ve yayılmasına etkisini değerlendiriniz; bu etkinin neden sınırlı kalmış olabileceğini açıklayınız.