11. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı Senaryo 1 Soruları ve Cevapları

Bir vadiye baraj yapılması tartışılıyor. Üç kişi şunları söylüyor:

Deniz: Baraj binlerce insana su ve enerji sağlayacak. Doğa insan için vardır; insanın çıkarı öncelikli olmalıdır.

Mert: Vadide yaşayan hayvanlar acı çekebilir, her canlının yaşamı kendi başına değerlidir. Bu canlılar yok sayılamaz.

Seda: Mesele tek tek canlılar değildir. Nehir, toprak, bitkiler ve hayvanlar bir bütündür; bu ekosistemin bütünlüğü korunmalıdır.

a) Her kişinin görüşünü insan merkezci, canlı merkezci ve çevre merkezci etik yaklaşımlarıyla gerekçesiyle eşleştiriniz.

b) Üç yaklaşımın ahlaki değeri kime veya neye verdiğini karşılaştırınız.

c) Bu tartışmanın arkasındaki temel felsefi soruyu yazınız.

Bir gölde yaşanan balık ölümleri sonrası aşağıdaki sorular soruluyor:

I. Göldeki oksijen miktarı son beş yılda ne kadar azaldı?

II. İnsan, doğaya verdiği zarardan dolayı doğaya karşı sorumlu olabilir mi?

III. Balık ölümlerine hangi kimyasal atıklar yol açtı?

IV. Bir canlıya zarar vermenin yanlış olması o canlının hangi özelliğinden kaynaklanır?

a) Bu soruları bilimsel ve felsefi olarak iki gruba ayırınız.

b) Yaptığınız ayrımın ölçütünü iki farklı özellikle açıklayınız.

c) Aynı olay hakkında II. ve IV. sorulardan farklı, özgün bir felsefi soru yazınız ve neden felsefi olduğunu belirtiniz.

Bir ormanın altında değerli bir maden bulunuyor. Madenin çıkarılması bölgeye iş imkânı sağlayacak, fakat ormanın önemli bölümü yok olacak.

“Bu maden işletilmeli midir?” sorusuna ilişkin felsefi bir görüş ortaya koyunuz. Yanıtınızda:

a) Tezinizi tek cümleyle açıkça yazınız.

b) Tezinizi çevre etiği yaklaşımlarından birine dayanarak en az iki gerekçeyle savununuz.

c) Karşı görüşün en güçlü itirazını yazıp bu itiraza yanıt veriniz.

Bir düşünür şu soruyu soruyor: “Henüz doğmamış insanlara karşı ödevimiz olabilir mi? Onlar var olmadıklarına göre bizden hiçbir şey talep edemezler.”

a) Bu sözden hareketle gelecek kuşaklara karşı çevresel sorumluluk problemini kendi sözlerinizle açıklayınız.

b) Gelecek kuşaklara karşı sorumluluğumuzun olup olmadığına dair kendi görüşünüzü iki gerekçeyle ortaya koyunuz.

c) Görüşünüzün bir insanın günlük tüketim davranışına nasıl yansıması gerektiğini bir örnekle açıklayınız.

Aşağıda iki durum verilmiştir.

Durum 1: Bir fabrikada eskiden ustaların el emeğiyle yaptığı ürünü artık makineler üretiyor. Uzun yıllar çalışan bir usta yalnızca ekrandaki düğmelere basıyor ve “Ürettiğim şeyle aramda bir bağ kalmadı.” diyor.

Durum 2: Bir genç, her kararını bir yapay zekâ uygulamasına soruyor. Bir gün “Bu kararları gerçekten ben mi veriyorum? Benim kim olduğumun bir önemi kaldı mı?” diye düşünüyor.

a) Durum 1'i yabancılaşma kavramıyla açıklayınız.

b) Durum 2'yi ontolojik anlam kaybı kavramıyla açıklayınız.

c) Bu iki problemin neden “ontolojik” yani insanın varlığıyla ilgili bir problem olarak görüldüğünü tartışınız.

Bir kentte sürücüsüz araçlar ve yüz tanıma kameraları yaygınlaşıyor. Bir sürücüsüz araç, kazayı önleyemeyip bir yayaya çarpıyor. Aynı kentte kameralar suçluları hızla bulmakta, ancak insanların tüm hareketleri de kayda alınmaktadır.

a) Kamera örneğini güvenlik sorunları ve değerlerin tahribatı açısından değerlendiriniz.

b) Sürücüsüz araç örneğini ahlaki eylemin imkânı açısından açıklayınız. “Bu kazada ahlaki sorumluluk kime aittir?” sorusunun neden felsefi bir problem olduğunu belirtiniz.

c) Bu problemlerin neden “aksiyolojik” yani değerle ilgili problemler olduğunu açıklayınız.