10. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı Senaryo 3 Soruları ve Cevapları

Aşağıdaki tabloda Türkiye Selçukluları döneminde yapılan iki savaş hakkında bilgiler verilmiştir.

a) Yassıçemen Savaşı’nın sonucunun, Türkiye Selçuklularının Moğollarla karşı karşıya gelmesine nasıl etki ettiğini açıklayınız.

b) Kösedağ Savaşı’nın Türkiye Selçuklu Devleti ve Anadolu üzerindeki etkilerini yazınız.

c) Kösedağ’ın etkilerini Malazgirt’in etkileriyle Anadolu’daki Türk siyasi hayatı açısından karşılaştırınız.

Selçuklularda devlet işlerinin görüşüldüğü Büyük Divan’a bağlı bazı birimler aşağıda verilmiştir.

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde ise devlet işleri kurultay (toy) adı verilen mecliste görüşülürdü.

a) Kurultay ile Selçuklu Divanı arasında gözlenen bir süreklilik ve bir değişimi açıklayınız.

b) Tablodaki görev dağılımının devlet yönetimi açısından ne anlama geldiğini yorumlayınız.

c) Selçuklularda şehzadelerin eğitimi için görevlendirilen atabeylerin devlet yapısındaki yerini, hanedanın yönetimdeki payı açısından yorumlayınız.

Aşağıdaki tabloda İslamiyet öncesi Türk devletleri ile Selçuklularda hükümdarlık anlayışı karşılaştırılmıştır.

a) Tablodan hareketle hükümdarlık anlayışındaki bir değişim ve bir sürekliliği yazınız.

b) Yetki kaynağındaki değişimin nedenini yorumlayınız.

c) Ülkenin hanedanın ortak malı sayılması anlayışının sürmesinin Selçuklu Devleti’nin yapısına etkisini açıklayınız.

Aşağıdaki metni okuyunuz.

“Anadolu şehirlerinde esnaf ve zanaatkârlar Ahilik teşkilatı içinde örgütlenmişti. Teşkilatta usta, kalfa ve çırak ilişkisine dayanan bir meslek eğitimi vardı. Şehirlerde cami, medrese, darüşşifa, çeşme ve imaret gibi hizmetlerin önemli bir bölümü vakıflarla sağlanıyordu.”

a) Ahilik teşkilatının şehir ekonomisine iki katkısını yazınız.

b) Vakıfların şehirleşme üzerindeki etkisini açıklayınız.

c) Konar-göçer bir Türkmen ailesinin şehre yerleşmesi durumunda Ahilik ve vakıfların bu aileye nasıl fırsatlar sunabileceğini sorgulayınız.

Aşağıda Türkistan’dan Anadolu’ya uzanan süreçte iki farklı yaşam biçimi anlatılmıştır.

a) Ekonomik faaliyet ile yerleşme biçimi arasındaki ilişkiyi tablodan hareketle açıklayınız.

b) Konar-göçer Türkmenlerin neden sabit şehirlerde yaşamak yerine yaylak ve kışlak düzenini sürdürdüğünü sorgulayınız.

c) Konar-göçerler ile şehirler arasındaki ekonomik karşılıklı ilişkiyi bir örnekle gösteriniz.

Türkiye Selçukluları döneminde 13. yüzyılın başlarında aşağıdaki liman şehirleri alınmıştır.

Aynı dönemde önemli ticaret yolları üzerinde, yaklaşık bir günlük yol aralıklarıyla kervansaraylar yapılmıştır.

a) Bu limanların alınmasının Anadolu ticaretine etkisini açıklayınız.

b) Kervansarayların ticaret ve yerleşme üzerindeki etkisini yazınız.

c) Ticaret yolları üzerindeki Konya, Kayseri ve Sivas gibi şehirlerin büyümesini sosyoekonomik faaliyetlerle ilişkilendirerek yorumlayınız.