10. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı Senaryo 2 Soruları ve Cevapları

Bir öğrenci “Malazgirt Zaferi Anadolu’nun kapısını açtı, Miryokefalon Zaferi ise bu kapının bir daha kapanmamasını sağladı.” cümlesini yazıyor.

Bilgi: Malazgirt Savaşı 1071’de Sultan Alparslan ile Romen Diyojen arasında; Miryokefalon Savaşı 1176’da II. Kılıç Arslan ile Bizans İmparatoru Manuel Komnenos arasında yapılmıştır.

a) Her iki savaşın Anadolu’nun Türk yurdu hâline gelme sürecindeki yerini açıklayınız.

b) Öğrencinin cümlesini iki savaşın sonuçlarına dayanarak değerlendiriniz.

c) İki savaşın Bizans’ın Anadolu politikası üzerindeki etkilerini karşılaştırınız.

Aşağıdaki tabloda Türkiye Selçukluları döneminde yapılan iki savaş hakkında bilgiler verilmiştir.

a) Yassıçemen Savaşı’nın sonucunun, Türkiye Selçuklularının Moğollarla karşı karşıya gelmesine nasıl etki ettiğini açıklayınız.

b) Kösedağ Savaşı’nın Türkiye Selçuklu Devleti ve Anadolu üzerindeki etkilerini yazınız.

c) Kösedağ’ın etkilerini Malazgirt’in etkileriyle Anadolu’daki Türk siyasi hayatı açısından karşılaştırınız.

Aşağıda İslamiyet öncesi Türk orduları ile Selçuklu ordusu hakkında bilgi verilmiştir.

Bilgi 1: Bozkır devletlerinde ordu büyük ölçüde atlı okçulardan oluşur, onlu sisteme göre düzenlenirdi ve ordu ile toplum iç içeydi.

Bilgi 2: Selçuklu ordusunda sultanın doğrudan emrinde gulamlardan oluşan birlikler, ikta sahiplerinin yetiştirdiği atlı askerler, Türkmen kuvvetleri ve bağlı yöneticilerin askerleri bulunurdu.

Bilgi 3: İkta sisteminde bir bölgenin vergi geliri belirli bir kişiye bırakılır, bu kişi bunun karşılığında asker beslerdi.

a) Selçuklu ordusunda süreklilik gösteren bir özellik ile değişen bir özelliği belirtiniz.

b) İkta sisteminin Selçuklu Devleti’ne askerî ve ekonomik açıdan birer katkısını yazınız.

c) Orduda görülen bu değişimi Selçukluların yerleşik ve geniş topraklı bir devlete dönüşmesiyle ilişkilendirerek yorumlayınız.

Selçuklularda devlet işlerinin görüşüldüğü Büyük Divan’a bağlı bazı birimler aşağıda verilmiştir.

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde ise devlet işleri kurultay (toy) adı verilen mecliste görüşülürdü.

a) Kurultay ile Selçuklu Divanı arasında gözlenen bir süreklilik ve bir değişimi açıklayınız.

b) Tablodaki görev dağılımının devlet yönetimi açısından ne anlama geldiğini yorumlayınız.

c) Selçuklularda şehzadelerin eğitimi için görevlendirilen atabeylerin devlet yapısındaki yerini, hanedanın yönetimdeki payı açısından yorumlayınız.

Aşağıdaki tabloda İslamiyet öncesi Türk devletleri ile Selçuklularda hükümdarlık anlayışı karşılaştırılmıştır.

a) Tablodan hareketle hükümdarlık anlayışındaki bir değişim ve bir sürekliliği yazınız.

b) Yetki kaynağındaki değişimin nedenini yorumlayınız.

c) Ülkenin hanedanın ortak malı sayılması anlayışının sürmesinin Selçuklu Devleti’nin yapısına etkisini açıklayınız.

Türkiye Selçukluları döneminde 13. yüzyılın başlarında aşağıdaki liman şehirleri alınmıştır.

Aynı dönemde önemli ticaret yolları üzerinde, yaklaşık bir günlük yol aralıklarıyla kervansaraylar yapılmıştır.

a) Bu limanların alınmasının Anadolu ticaretine etkisini açıklayınız.

b) Kervansarayların ticaret ve yerleşme üzerindeki etkisini yazınız.

c) Ticaret yolları üzerindeki Konya, Kayseri ve Sivas gibi şehirlerin büyümesini sosyoekonomik faaliyetlerle ilişkilendirerek yorumlayınız.

Aşağıdaki metni okuyunuz.

“Anadolu şehirlerinde esnaf ve zanaatkârlar Ahilik teşkilatı içinde örgütlenmişti. Teşkilatta usta, kalfa ve çırak ilişkisine dayanan bir meslek eğitimi vardı. Şehirlerde cami, medrese, darüşşifa, çeşme ve imaret gibi hizmetlerin önemli bir bölümü vakıflarla sağlanıyordu.”

a) Ahilik teşkilatının şehir ekonomisine iki katkısını yazınız.

b) Vakıfların şehirleşme üzerindeki etkisini açıklayınız.

c) Konar-göçer bir Türkmen ailesinin şehre yerleşmesi durumunda Ahilik ve vakıfların bu aileye nasıl fırsatlar sunabileceğini sorgulayınız.