10. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı Senaryo 3 Soruları ve Cevapları

Aşağıda aynı doğa olayına ilişkin iki açıklama türü verilmiştir.

Açıklama 1: Gök gürültüsü ve yıldırım, tanrı Zeus’un öfkesinin göstergesidir.

Açıklama 2: MÖ 6. yüzyılda Miletli Thales, her şeyin ilk maddesini (arkhe) doğada aramış ve bunu su olarak açıklamıştır.

a) Bu iki açıklamayı dayandıkları düşünme biçimi açısından karşılaştırınız.

b) Thales’in yaklaşımının felsefi düşüncenin gelişimi açısından önemini yazınız.

c) Sosyal medyada doğruluğu araştırılmamış bilgilerin hızla yayıldığı günümüzde felsefenin birey ve toplum için birer işlevini açıklayınız.

Aşağıda dört soru verilmiştir.

a) “Felsefe” sözcüğünün kökenini ve anlamını yazınız.

b) Yukarıdakilerden hangilerinin felsefi soru olduğunu belirleyiniz.

c) Seçtiğiniz soruların felsefi soru sayılmasını sağlayan üç özelliği gerekçesiyle yazınız.

d) Felsefi olmayan sorulardan birinin neden felsefi sayılmadığını açıklayınız.

Bir hastanede yapay zekâ destekli bir yazılım, doktorlara tanı önerisi vermektedir. Yazılımın yanlış önerisi nedeniyle bir hasta zarar görmüştür. Bu olay üzerine şu sorular gündeme gelmiştir:

Soru 1: Yazılımın hatası hangi veriden ve hangi işlem adımından kaynaklandı?

Soru 2: Bir makinenin verdiği kararda sorumluluk kime aittir ve “sorumluluk” ne demektir?

a) Hangi sorunun bilimin, hangisinin felsefenin alanına girdiğini gerekçesiyle belirleyiniz.

b) Bu örnekten hareketle felsefi düşüncenin iki özelliğini açıklayınız.

c) Felsefenin bilimle ilişkisini, bu olayda birbirlerine nasıl katkı sağlayabileceklerini göstererek yazınız.

Aşağıda düşünme ve dil ilişkisine dair iki görüş verilmiştir.

Deniz: “Bir şeyi adlandıramıyorsam onun üzerine açıkça düşünemem. Dilimizin sınırları düşünebileceklerimizin de sınırıdır.”

Yiğit: “Henüz konuşamayan bebekler nesneleri ayırt edebiliyor, sorun çözmeye çalışıyor. Bu yüzden düşünme, dilden önce de var olabilir.”

a) Deniz ile Yiğit’in dil-düşünme ilişkisi konusundaki temel görüş ayrılığını yazınız.

b) Her iki görüşü destekleyen birer yeni örnek veriniz.

c) Bu konudaki kendi görüşünüzü en az iki gerekçeyle yapılandırınız.

Aşağıda üç akıl yürütme verilmiştir.

Akıl yürütme 1: Bütün memeliler akciğerle solunum yapar. Balinalar memelidir. O hâlde balinalar akciğerle solunum yapar.

Akıl yürütme 2: Bütün kuşlar uçar. Penguen bir kuştur. O hâlde penguen uçar.

Akıl yürütme 3: Bütün kediler memelidir. Köpekler memelidir. O hâlde köpekler kedidir.

a) Akıl yürütme 1’in öncüllerini ve sonucunu yazınız.

b) Her akıl yürütmenin geçerli olup olmadığını ve öncüllerinin doğru olup olmadığını belirleyiniz.

c) Bu örneklerden hareketle “doğruluk” ile “geçerlilik” arasındaki farkı açıklayınız.

Aşağıdaki metni okuyunuz.

“Ders saatlerinde cep telefonu kullanımı sınırlandırılmalıdır. Çünkü gelen bildirimler dikkati bölerek öğrenmeyi güçleştirir. Okulumuzda yapılan bir ankette öğrencilerin çoğu ders sırasında gelen bildirimlerin dikkatini dağıttığını belirtmiştir. Bazıları telefonun ders araştırmasında yararlı olduğunu söyleyebilir; ancak bu ihtiyaç, öğretmenin izin verdiği sürelerde kullanımla karşılanabilir.”

a) Metindeki iddiayı, gerekçeyi, kanıtı, karşı görüşü ve karşı görüşe verilen yanıtı (çürütmeyi) ayrı ayrı yazınız.

b) Kanıtın zayıf bir yönünü belirtiniz ve argümanı güçlendirecek yeni bir kanıt türü öneriniz.

c) Bir argümanda karşı görüşe yer vermenin argümantasyon sürecine katkısını açıklayınız.